1990 წლის შემოდგომა. მსოფლიოს წამყვან რადიოსადგურებში უცნაური კომპოზიციის ტრანსლირება დაიწყო, რომელმაც მთელი პლანეტა ფაქტობრივად ჰიპნოზში შეიყვანა. ეს არ ჰგავდა არაფერს, რაც მანამდე რადიოეთერში გაჟღერებულა. შუასაუკუნეების ბერების ლოცვა, ეთნიკური ფლეიტა, ღრმა ბასები და ქალის იდუმალი, სექსუალური ჩურჩული ფრანგულ ენაზე.
კასეტებსა და კომპაქტ-დისკებზე არ ეწერა შემსრულებლის სახელი. არ არსებობდა მუსიკალური ვიდეო არტისტის მონაწილეობით, არანაირი ინტერვიუ, არანაირი ფოტოსურათი. ალბომის გარეკანს მხოლოდ უცნაური ლათინური ციფრები ამშვენებდა - MCMXC a.D. (ემ-სი-ემ-ექს-სი ეი-დი), ხოლო შემქმნელად მითითებული იყო ვინმე Curly M.C.(ქერლი ემ-სი )
მსოფლიო მოიცვა კითხვამ: ვინ იდგა ამ მისტიკური პროექტის უკან? ვინ იყო ქალი, რომლის ხმაც მილიონობით ადამიანს ჟრუანტელს ჰგვრიდა? და რატომ მალავდნენ მათ ვინაობას ასეთი განსაკუთრებული საიდუმლოებით?
დღეს მოგიყვებით ენიგმას - მიშელ კრეტუს ფარული იმპერიის ისტორიას.
იმისათვის, რომ ენიგმას საიდუმლო გავიგოთ, უნდა გადავინაცვლოთ ხმელთაშუა ზღვის კუნძულ იბიცაზე. სწორედ აქ, მაღალ ბორცვზე აგებულ ვილაში, ჩაიკეტა კაცი, რომელმაც პოპ-მუსიკის წესები სამუდამოდ შეცვალა - ეს იყო მიშელ კრეტუ.
დაბადებული რუმინეთში, კლასიკური მუსიკალური განათლებით ბუქარესტსა და ფრანკფურტში, კრეტუ წლების განმავლობაში წარმატებული პროდიუსერი იყო. თუმცა, 80-იანი წლების მიწურულს მას ყელში ამოუვიდა სტანდარტული, კომერციული პოპ-მუსიკა. სურდა შეექმნა რაღაც ისეთი, რაც გასცდებოდა სტანდარტულ ფორმატებს - მუსიკა, რომელიც იმოქმედებდა არა მხოლოდ სმენაზე, არამედ ადამიანის არაცნობიერზე.
მიშელ კრეტუმ იბიცას სახლში იმ დროისთვის რევოლუციური ციფრული სტუდია მოაწყო, რომელსაც A.R.T. Studios (Automated Recording Technology) (ეი-არ-თი სტუდიოს ) უწოდა. ეს იყო ტექნოლოგიური სასწაული. კრეტუს შეეძლო სრულიად მარტოს, ყოველგვარი ინჟინრებისა და დამხმარე პერსონალის გარეშე, თითის ერთი დაჭერით ემართა მთელი მუსიკალური სამყარო.
მიშელ კრეტუს ფილოსოფია მარტივი იყო: „მსმენელს არ უნდა აინტერესებდეს, ვინ ვარ, როგორ გამოვიყურები, რა ტანსაცმელი მაცვია ან რას ვჭამ. მთავარი მხოლოდ მუსიკაა. იმიჯი კლავს ხელოვნებას.“
სწორედ ამიტომ, გადაწყვიტა, პროექტი სრულიად ანონიმური ყოფილიყო. ფსევდონიმი Curly M.C. (ქერლი ემ-სი ) უბრალოდ მისი ხუჭუჭა თმის გამო შეარჩია. მაგრამ ყველაზე დიდი სიურპრიზი წინ იყო - ვინ იყო ის იდუმალი ქალბატონი, რომლის ხმაც პროექტის სავიზიტო ბარათად იქცა?
80-იან წლებში მთელი ევროპა გიჟდებოდა გერმანელ პოპ-ვარსკვლავ სანდრაზე. მისი ჰიტები ჩარტების სათავეებში ექცეოდა, ხოლო მისი ფოტოები ათასობით მოზარდის ოთახის კედლებს ამშვენებდა.
ცოტამ თუ იცოდა, რომ სანდრა და მიშელ კრეტუ ცოლ-ქმარი იყვნენ. მიშელი იყო სანდრას ყველა მთავარი ჰიტის პროდიუსერი. მაგრამ როდესაც ენიგმაზე მუშაობა დაიწყო, კრეტუს სჭირდებოდა ხმა, რომელიც მსმენელს აიძულებდა, თვალები დაეხუჭათ და სხვა განზომილებაში გადასულიყვნენ.
ერთ საღამოს, სტუდიაში, კრეტუმ სანდრას სთხოვა, მიკროფონთან მისულიყო და ფრანგულად რამდენიმე ფრაზა წაეჩურჩულა. სანდრამ, რომელმაც ფრანგული ენა იდეალურად იცოდა, წარმოთქვა სიტყვები: „Sade, dis-moi, Sade, donnes-moi...“ (სად, დი-მუა, სად, დონ-მუა... )
ეს იყო სუფთა მაგია. ხმა იყო იდუმალი, ეროტიკული და ამავდროულად სულიერიც.
ხმისჩამწერმა კომპანიამ გადაწყვიტა, სანდრას სახელი არც კი ეხსენებინათ ალბომის ანოტაციებში. მიზეზი მარტივი იყო: თუ ხალხი გაიგებდა, რომ ეს ხმა პოპ-ვარსკვლავ სანდრას ეკუთვნოდა, ენიგმას მისტიკური აურა წამში გაქრებოდა. მსმენელს თვალწინ წარმოუდგებოდა სცენაზე მოცეკვავე პოპ-დივა და არა საიდუმლოებით მოცული აჩრდილი. მთელი მსოფლიო უსმენდა სანდრას, მაგრამ წარმოდგენაც კი არავის ჰქონდა, რომ ის იყო.
ენიგმას პირველი ალბომის, MCMXC a.D.-ს ((ემ-სი-ემ-ექს-სი ეი-დი) წარმატება იყო აფეთქება, რომელსაც არავინ ელოდა. ალბომი პირველ ადგილს არ თმობდა 24 ქვეყანაში და აშშ-ის ჩარტებში 282 კვირა - თითქმის 5 წელი დარჩა.
მაგრამ დიდ წარმატებას თან მოჰყვა დიდი სკანდალიც.
ალბომის მთავარი ხერხემალი გრიგორიანული ქორალის სემპლები იყო. კრეტუმ გამოიყენა ჩანაწერები, რომლებიც მიუნხენის გუნდს, Capella Antiqua München-ს (კაპელა ანტიკუა მიუნხენი ) ეკუთვნოდა. პრობლემა ის იყო, რომ ეს სემპლები მან ავტორებთან შეთანხმების გარეშე გამოიყენა.
1991 წელს მიუნხენის გუნდმა და ხმისჩამწერმა კომპანია Polydor-მა (პოლიდორმა)მიშელ კრეტუსა და Virgin Records-ს (ვერჯინ რექორდსს) სასამართლოში უჩივლეს საავტორო უფლებების დარღვევისთვის. სკანდალმა პრესა დაიპყრო. კრეტუს ბრალს დებდნენ წმინდა, რელიგიური ჰანგების კომერციულ და ეროტიკულ კონტექსტში გამოყენებაში.
საქმე საბოლოოდ სასამართლოს გარეშე, ფინანსური მორიგებით დასრულდა. კრეტუმ კომპენსაცია გადაიხადა და ავტორები ალბომის შემდგომ ტირაჟებში მიუთითა. თუმცა, ამ სკანდალმა საპირისპირო ეფექტი გამოიღო - მან ენიგმას კიდევ უფრო დიდი პოპულარობა მოუტანა. პროექტი გახდა New Age (ნიუ ეიჯ) მუსიკის მთავარი სიმბოლო.
წლების განმავლობაში ენიგმა ინარჩუნებდა თავის ფენომენს. მოგვიანებით, საიდუმლოს ფარდა აეხადა, მსოფლიომ გაიგო მიშელ კრეტუსა და სანდრას სახელი, თუმცა პროექტის ჯადოქრობა არ გამქრალა. ენიგმამ გაყიდა 70 მილიონზე მეტი ალბომი მთელ მსოფლიოში, მიიღო 100-ზე მეტი ოქროსა და პლატინის დისკი.
2009 წელს, წყვილის განქორწინებისა და იბიცას ვილის დანგრევის შემდეგ, A.R.T. Studios (არტ სტუდიოს) ისტორიას ჩაბარდა. მაგრამ მუსიკა, რომელიც იმ პატარა, ჩაკეტილ ოთახში შეიქმნა, დღემდე ცოცხლობს.
მიშელ კრეტუმ დაამტკიცა უმთავრესი რამ: ეპოქაში, სადაც ყველაფერი ვარსკვლავების სახეებსა და შოუბიზნესის მარკეტინგზეა აგებული, ნამდვილ ხელოვნებას არ სჭირდება სახელი და გვარი. საკმარისია მხოლოდ ატმოსფერო, ემოცია და ოდნავი საიდუმლოება, რათა შენი ხმა მთელმა პლანეტამ შეიყვაროს.